Voeding

Verlagen plantensterolen cholesterol?

Plantensterolen zijn een fascinerende stof die in planten wordt aangetroffen en die een verbazingwekkende rol spelen bij het verminderen van het “slechte cholesterol”, of LDL. Ze komen van nature voor in veel voedingsmiddelen en worden vaak toegevoegd aan voedingsmiddelen om ze gezonder te maken (zoals margarine, sinaasappelsap en ontbijtgranen).

In dit artikel zullen we leren wat plantensterolen zijn, hun effecten op cholesterol en hoe je ze in je dieet kunt opnemen.

Spring naar:

Wat zijn plantensterolen?

Plantensterolen, of fytosterolen, zijn plantaardige alcoholverbindingen. Er zijn 40 verschillende plantensterolen geïdentificeerd(1), met meer dan 200 vormen en verwante verbindingen in het planten- en zeeleven(2).

Voor de duidelijkheid wordt de term stanol (in plaats van sterol) gebruikt om verzadigde sterolen te beschrijven die geen dubbele binding in hun sterolringstructuur hebben.

De meest voorkomende plantensterolen zijn sitosterol, campesterol en stigmasterol; dit zijn allemaal 4-desmethylsterolen (wat betekent dat ze geen methylgroepen aan hun koolstofatomen hebben).(1,3)

Ze lijken ook qua structuur erg op de meest voorkomende dierlijke sterol, cholesterol. De overeenkomst is dat alle sterolen een chemische ringstructuur hebben en dat er verschillen zijn tussen de zijketens die aan deze ring zijn bevestigd.(1)

Ze lijken ook op cholesterol in hun primaire biologische functies, en het zijn deze overeenkomsten die fytosterolen een aantal van hun gezondheidsvoordelen geven.

Omdat hun lengte vrijwel identiek is aan die van de fosfolipide-monolaag die een membraan rond alle cellen (2,1 nm)4 vormt, passen deze verbindingen gemakkelijk in deze celmembranen. In feite spelen ze een belangrijke rol in een aantal functies voor het celmembraan, zoals celstabiliteit en temperatuurbeheer.(3,5,6)

Buiten de celmembranen worden ze voornamelijk aangetroffen in de buitenste lagen van de mitochondriën (biochemische krachtcentrale van de cel) en het endoplasmatisch reticulum (betrokken bij eiwit- en lipidesynthese).(3)

Een laatste functie van plantensterolen die hen onderscheidt van het dierlijke sterolcholesterol, is hun rol als voorloper van een aantal plantengroeifactoren.(3)

plant sterols cholesterol

Bronnen van plantensterolen

Een gemiddeld dieet levert dagelijks ongeveer 0,25 gram plantensterolen op, wat een verdubbeling wordt als je een vegetarisch dieet volgt.(1)

In feite kan een vegetarisch dieet tot 1 g plantensterolen per dag opleveren.(3)

De inname van plantensterolen ligt gemiddeld tussen 0,15-0,4 g per dag en ongeveer 10% komt van de consumptie van plantenstanolen.

Plantaardige oliën en vetten

In Nederland worden plantaardige oliën, vetten en producten afgeleid van oliën beschouwd als de rijkste bron van natuurlijke plantensterolen.(3) De dagelijkse geschatte inname uit oliën van de meest voorkomende sterolen was 44% sitosterol, 54% stigmasterol en 59% campesterol.

Granen en noten

De volgende meest voorkomende bron van plantensterolen zijn granen en noten(3), met hoeveelheden sitostanol en campestanol in producten zoals tarwe en rogge(9). In feite vormen brood en granen ongeveer 36% van de sitosterol-inname.(10)

Naast deze natuurlijke bronnen kunnen sterolen ook worden toegevoegd aan andere voedingsmiddelen (bijvoorbeeld margarine).

Andere bronnen van plantensterolen (waaronder brassicasterol, avenasterol en campesterol) zijn schaaldieren, zoals mosselen en oesters.(13,15)

Hoe beïnvloeden plantensterolen cholesterol?

Plantensterolen en cholesterol

Hoewel wordt aangenomen dat plantensterolen het cholesterol in het algemeen verlagen, komt de essentie er op neer dat de hoeveelheid plantensterolen die in de voeding wordt geconsumeerd, de niveaus van LDL-cholesterol verlaagt.

Bedenk dat hoe meer LDL-cholesterol wordt geconsumeerd, hoe groter het risico op hart- en vaatziekten en aandoeningen van de bloedsomloop.(16,17)

Onderzoek naar de gezondheidsvoordelen van plantensterolen heeft een lange geschiedenis die 60 jaar teruggaat tot de jaren 1950, toen een kristallijne vorm van deze sterolen werd gebruikt om het cholesterolgehalte te verlagen bij mensen met een hoog cholesterolgehalte.(18,19)

Het mechanisme waarmee ze dit doen, is door de opname van cholesterol uit de darm te verminderen. Hun vergelijkbare structuur is goed geschikt om te concurreren met cholesterol om ze te vervangen in de ophopingen gevormd in de darmen die lipiden aan cellen leveren(20,24); waardoor cholesterol als afvalstof wordt verwijderd.

Onderzoek ontwikkelde zich verder in de jaren zeventig, waarbij sitostanol en campestanol de meest effectieve vormen van deze verbinding bleken te zijn.(3)

20 jaar later, nadat stanolesters waren geformuleerd bleken de lipideniveaus bij mensen met een hoog cholesterolgehalte te verlagen, toonde de opname van dergelijke esters in mayonaise en margarine een consistente verlaging van cholesterol met 10-15%(25). Dit bracht het onderzoek naar plantensterolen weer op gang, wat leidde tot de productie van een verscheidenheid aan verschillende voedingsmiddelen waaraan sterolen waren toegevoegd.

Zijn plantensterolen anti-oxidanten?

De klinische en economische voordelen van dieetaanpassingen om hart- en vaatziekten tegen te gaan, naast aanpassing van fysieke activiteit en cholesterolverlagende medicijnen, blijven groeien en plantensterolen nemen een grote plaats in diverse aanbevelingen en richtlijnen voor de volksgezondheid.

Dit wordt met name benadrukt vanwege de extra voordelen van antioxidanten die worden aangetroffen in plantaardige diëten.(26)

Leeftijdseffecten op de voordelen van plantensterolen

Erkend moet worden dat de voordelen van plantensterolen per leeftijdsgroep verschillen.

De verlaging van het LDL-cholesterol is bij oudere mensen significant groter dan bij jongere mensen.(3)

Er is een ‘dosis-responsrelatie’ wanneer doseringen van plantensterolen worden verhoogd tot een dagelijkse dosis van 2g.

Met het besef dat het LDL-cholesterolgehalte hoger is naarmate we ouder worden, laten onderzoeken bij deze dosis de volgende statistisch significante trend zien:

  • 14% verlaging van LDL-cholesterol voor personen van 50-59 jaar.(20,21,27,28)
  • 9% verlaging van LDL-cholesterol voor personen van 40-49 jaar
  • 11% verlaging van LDL-cholesterol voor personen van 30-39 jaar.(29,31,33,34)

Het is belangrijk op te merken dat, hoewel de 30- tot 39-jarigen in werkelijkheid een hoger percentage LDL-cholesteroldaling hadden, de werkelijke verandering minder was dan bij de 40-49-jarigen (omdat ze in het begin meer cholesterol hadden).

In de 50-59-jarige groep zou een verlaging van 14%, wat een verandering van 0,5 mmol/l LDL-cholesterol zou weerspiegelen, het risico op hartproblemen in 2 jaar met 25% verminderen.(35)

In jongere groepen is het interessant dat deze 25% verlaging van het risico vergelijkbaar is – want hoewel de verlaging van cholesterol minder is – is de associatie eigenlijk sterker in een jongere groep.

Bijwerkingen van plantensterolen

De mogelijke bijwerking van plantensterolen is dat ze kunnen leiden tot verstoppingen in de slagaders (net als cholesterol) vanwege hun structuur, maar omdat er zo weinig sterolen worden geabsorbeerd, hopen ze zich niet op dezelfde manier op als cholesterol.(22,36)

In feite zijn er geen schadelijke of nadelige bijwerkingen van plantensterolen waargenomen, ondanks jarenlang onderzoek en analyse van zowel geïsoleerde plantensterolen als hun esters.(27,38,39)

De enige zorg die is opgemerkt, is dat plantensterolen de opname van in vet oplosbare vitamines kunnen verminderen en de bèta-caroteenconcentraties kunnen verlagen(1.) Omdat sterolen bijvoorbeeld het cholesterolgehalte verlagen, zien we ook een verlaging van 8% in vitamine E en een verlaging van 25% in caroteen.(28,29,33,39)

Dit probleem is echter van minimaal belang, omdat het eenvoudig is om meer groenten en fruit aan je dieet toe te voegen om deze tekorten tegen te gaan.(1)

Bericht om mee naar huis te nemen

Omdat cholesterol mogelijk het hart aantast, is het zeer de moeite waard om te onderzoeken hoe je je dieet kunt aanpassen om jezelf gezonder te maken. Als je je wilt concentreren op voedsel dat de gezondheid van het hart ondersteunt, zijn plantensterolen ideaal.

Het opnemen van plantaardig voedsel in je dieet, evenals het opnemen van groenten en goede vetten bij het koken, kan de hoeveelheid plantensterolen die je consumeert verhogen, wat het risico op cardiovasculaire problemen kan verminderen.

Terwijl hele voedselbronnen van plantensterolen het cholesterol effectief verlagen kan het zijn dat je niet van fruit, salades en groenten houdt. Waarom zou je dan geen granen en noten of zelfs schaaldieren toevoegen om meer van deze hartbeschermende stoffen te krijgen? Je hart zal je dankbaar zijn!

Vond je dit artikel interessant?

LEES DIT OOK:

Bloedgroep Dieet | Eten voor je bloedgroep

Voeding

Bloedgroep Dieet | Eten voor je bloedgroep

2021-06-23 07:00:15van Liam Agnew

Het carnivoordieet | Is het gezond om alleen vlees te eten?

Voeding

Het carnivoordieet | Is het gezond om alleen vlees te eten?

2021-08-27 07:00:56van Myprotein

Tijdgebonden eten | Wat is het? Hoe doe je het? Wat zijn de voordelen?

Voeding

Tijdgebonden eten | Wat is het? Hoe doe je het? Wat zijn de voordelen?

2021-08-21 07:00:09van Claire Muszalski


  1. Law, M., 2000. Plant sterol and stanol margarines and health. Bmj320(7238), pp.861-864.
  1. Akihisa T, Kokke W and Tamura T, Naturally occuring sterols and related compounds from plants, in Physiology and Biochemistry of Sterols. Ed by Patterson GW and Nes WD. American Oil Chemists’ Society, Champaign, IL, pp 172±228 (1991).
  1. Piironen, V., Lindsay, D.G., Miettinen, T.A., Toivo, J. and Lampi, A.M., 2000. Plant sterols: biosynthesis, biological function and their importance to human nutrition. Journal of the Science of Food and Agriculture80(7), pp.939-966.
  2. Nes WR, Multiple roles for plant sterols, in The Metabolism, Structure and Function of Plant Lipids. Ed by Stumpf PK, Mudd BJ and Nes WR. Plenum, New York, pp 3±9 (1987)
  3. H?c-Wydro, K., Wydro, P., Jagoda, A. and Kapusta, J., 2007. The study on the interaction between phytosterols and phospholipids in model membranes. Chemistry and physics of lipids150(1), pp.22-34.
  4. Dufourc, E.J., 2008. The role of phytosterols in plant adaptation to temperature. Plant signaling & behavior3(2), pp.133-134.
  5. Gylling H and Miettinen TA, Phytosterols, analytical and nutritional aspects, in Functional Foods. A new Challenge for the Food Chemist. Ed by Lasztity R, Pfannhauser W, Simon- Sarkadi L and ToÈmoÈskoÈ zi S. Publishing Company of TUB, Budapest, pp 109 (1999).
  6. Czybayko F, Beumers B, Lammsfuss S, LuE?tjohann D and von Bergmann KA, A simpli®ed micro-method for quanti®cation of fecal excretion of neutral and acidic sterols for outpatient studies in humans. J Lipid Res 32:1861±1867 (1991).
  7. Dutta PC and Appelqvist L-AÊ , Saturated sterols (stanols) in unhydrogenated and hydrogenated edible vegetable oils and in cereal lipids. J Sci Food Agric 71:383±391 (1996).
  8. Morton GM, Lee SM, Buss DH and Lawrence P, Intakes and major dietary sources of cholesterol and phytosterols in the British diet. J Human Nutr Dietet 8:429±440 (1995).
  9. 11Wojciechowski ZA, Biochemistry of phytosterol conjugates, in Physiology and Biochemistry of Sterols. Ed by PattersonGWand Nes DW. American Oil Chemists’ Society, Champaign, IL, pp 361±395 (1991)
  10. De Vries JHM, Jansen A, Kromhout D, van de Bovenkamp P, van Staveren WA, Mensink RP and Katan MB, The fatty acid and sterol content of food composites of middle-aged men in seven countries. J Food Comp Anal 10:115±141 (1997).
  11. Phillips KM, TarragoÂ-Tani MT and Stewart KK, Phytosterol content of experimental diets differing in fatty acid composition. Food Chem64:415±422 (1999)
  12. Schothorst RC and Jekel AA, Oral sterol intake in the Netherlands: evaluation of the results obtained by GC analysis of duplicate 24-h diet samples collected 1994. Food Chem64:561±566 (1999).
  13. Lin DS, Connor WE and Phillipson E, Sterol composition of normal human bile. Effects of feeding shell®sh (marine) sterols.Gastroenterology 86:611±617 (1983).
  14. Law, M.R., Wald, N.J., Wu, T., Hackshaw, A. and Bailey, A., 1994. Systematic underestimation of association between serum cholesterol concentration and ischaemic heart disease in observational studies: data from the BUPA study. Bmj308(6925), pp.363-366.
  1.  Hu FB, Manson JE, Willett WC. 2001. Types of dietary fat and risk of coronary heart disease: a critical review. J Am Coll Nutr 20:5_19.
  2. Pollak OJ and Kritchevsky D, Sitosterol, inMonographs on Atherosclerosis, Vol 10, Ed by Clarkson TB, KritchevskyDand Pollak OJ. Karger,Basle, pp 1±219 (1981).
  3. Best MM, Duncan CH, Van Loon EJ, Wathen JD, Lowering of serum cholesterol by the administration of a plant sterol.Circulation 1954. ;10 : 201-206.
  4. Gylling H, Radhakrishnan R, Miettinen TA. Reduction of serum cholesterol in postmenopausal women with previous myocardial infraction and cholesterol malabsorption induced by dietary sitostanol ester margarine :women and dietary sitostanol.Circulation 1997. ; 96 :4226-4231.
  1. Gylling H, Miettinen TA. Serum cholesterol and cholesterol and lipoprotein metabolism in hypercholesterolaemic NIDDM patients before and during sitostanol ester-margarine treatment.Diabetologia 1994. ;37 : 773-780.
  1. Jones PJH, McDougall DE, Ntanios F, Vanstone CA. Dietary phytosterols as cholesterol-lowering agents in humans. Can JPhysiol Pharmacol 1997. ; 75 :217-227.
  1. Lees AM, Mok HYI, Lees RS, McCluskey MA, Grundy SM. Plant sterolsas cholesterol-lowering agents : clinical trials in patients with hypercholesterolemia and studies of sterol balance.Atherosclerosis 1997. ;28 : 325-338
  1.  Heinemann T, Kullak-Ublick A, Pietruck B, von Bergmann K.Mechanisms of action of plant sterols on inhibition of cholesterol absorption.Eur J Clin Pharmacol 1991. ;40(suppl 1) :59S-63S.
  2. Shahidi F, Natural Antioxidants. AOCS Press,Champaign, IL, pp 1±11 (1996)
  3. Miettinen TA, Puska P, Gylling H, Vanhanen H, Vartianen E. Reduction of serum cholesterol with sitostanol-ester margarine in a mildly hypercholesterolemic population. N Engl J Med1995. ; 333 :1308-1312.
  4. Gylling H, Miettinen TA. Cholesterol reduction by different plant stanol mixtures and with variable fat intake.Metabolism 1999. ;48 : 575-580.
  5. Weststrate JA, Meijer GW. Plant sterol-enriched margarines and reduction of plasma total- and LDL-cholesterol concentrations in normocholesterolaemic and mildly hypercholesterolaernic subjects.Eur J Clin Nutr1998. ;52 : 334-343.
  6. Hallikainen MA, Uusitupa MI. Effects of 2 low-fat stanolester-containing margarines on serum cholesterol concentrations as part of a low-fat diet in hypercholesterolemic subjects. Am J ClinNutr 1999. ; 69 :403-410.
  7. Vanhanen HT, Blomqvist S, Ehnholm C, et al. Serum cholesterol, cholesterol precursors, and plant sterols in hypercholesterolemic subjects with different apoE phenotypes during dietary sitostanol ester treatment.J Lipid Res 1993. ;34 : 1535-1544.
  8. Vanhanen HT, Kajander J, Lehtovirta H, Miettinen TA. Serum levels, absorption efficiency, faecal elimination and synthesis of cholesterol during increasing doses of dietary sitostanol esters in hypercholesterolaemic subjects. Clin Sci (Colch) 1994. ;87 : 61-67.
  9. Hendriks HFJ, Weststrate JA, van Vliet T, Meijer GW. Spreads enriched with three different levels of vegetable oil sterols and the degree of cholesterol lowering in normocholesterolaemic and mildly hypercholesterolaemic subjects. Eur J Clin Nutr1999. ; 53 :319-327.
  10. Niinikoski H, Viikari J, Palmu T. Cholesterol-lowering effect and sensory properties of sitostanol ester margarine in normocholesterolemic adults.Scand J Nutr 1997. ;41 : 9-12.
  1. Law MR, Wald NJ, Thompson SG. By how much and how quickly does reduction in serum cholesterol concentration lower risk of ischaemic heart disease ? BMJ 1994. ;308 : 367-373
  1. Glueck CJ, Speirs J, Tracy T, Streicher P, Illig E, Vandegrift J.Relationships of serum plant sterols (phytosterols) and cholesterol in 595 hypercholesterolemic subjects, and familial aggregation of phytosterols, cholesterol, and premature coronary heart disease in hyperphytosterolemic probands and their first-degree relatives. Metabolism 1991. ; 40 :842-848.
  1. Plat J, van Onselen ENMand Mensink RP, Dietary plant stanol ester mixtures. Effects on safety parameters and erythrocyte membrane fatty acid composition in non-hypercholesterolaemic subjects. Eur Heart J Suppl 1:S58±S63 (1999).
  1. Plat J and Mensink RP, Vegetable oil based versus wood based stanol ester mixtures: effects on serum lipids and hemostatic factors in non-hypercholesterolemic subjects. Atherosclerosis148:101±112 (2000).
  1. Omenn GS, Goodman GE, Thornquist MD, et al. Effects of a combination of beta carotene and vitamin A on lung cancer and cardiovascular disease. N Engl J Med 1996. ;334 : 1150-1155.


Claire Muszalski

Claire Muszalski

Schrijver en Expert

Claire is een geregistreerde diëtiste bij de Academie voor Voeding en Diëtetiek en een gecertificeerde gezondheids- en welzijnscoach bij het Internationale Consortium voor Gezondheid en Welzijn Coaching . Ze heeft een Bachelor of Science in Biologie en een Master's degree in Clinical Dietetics and Nutrition van de Universiteit of Pittsburgh.

Praten en schrijven over eten en fitness vormen de kern van Claire's ethos, omdat ze haar ervaring graag gebruikt om anderen te helpen hun gezondheids- en welzijnsdoelen te bereiken.

Claire is ook een gecertificeerde indoor cycling-instructeur en houdt van de mentale en fysieke boost die ze krijgt van runs en yogalessen. Wanneer ze niet aan het sporten is, juicht ze de sportteams van haar woonplaats in Pittsburgh toe of kookt ze voor haar familie.

Lees hier meer over de ervaring van Claire.